Jubileusz 100-lecia

Lata 20. XX wieku były dla odrodzonej Polski czasem wielkich wyzwań. Lublin, jako prężnie rozwijający się ośrodek administracyjny nowego państwa, borykał się z ogromnym "głodem mieszkaniowym". Napływająca do miasta inteligencja oraz kadra urzędnicza potrzebowały godnych warunków do życia, a rynek prywatnych kamienic był drogi i niepewny. W takiej atmosferze narodziła się inicjatywa, która miała na zawsze zmienić krajobraz lubelskiego śródmieścia.

Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa Pracowników Państwowych jest najstarszą spółdzielnią mieszkaniową na terenie Lublina. Jej powstanie było wyrazem nowoczesnego myślenia o wspólnocie i samopomocy. 16 czerwca 1925 r. przedstawiciele elity urzędniczej miasta – urzędnicy Urzędu Wojewódzkiego, Starostwa, Izby Skarbowej, Powiatowego Urzędu Ziemskiego, Okręgowego Urzędu Miejskiego, Dyrekcji Poczty i Telegrafu oraz wielu innych urzędów z Lublina – spotkali się, by powołać do życia Spółdzielcze Stowarzyszenie Budowlano-Mieszkaniowe Urzędników Państwowych w Lublinie.

Organizacja działała błyskawicznie. Została ona zarejestrowana zaledwie 11 dni później, 27 czerwca 1925 r. pod nr 351/25 w Sądzie Okręgowym w Wydziale Rejestru Handlowego.

Głównym celem Spółdzielczego Stowarzyszenia Urzędników Państwowych było zapewnienie swym członkom dogodnych i stałych mieszkań dla własnego użytku na prawach użytkownika lub własności oraz terenów pod budowę domów. Było to kluczowe dla stabilizacji nowej klasy urzędniczej, która budowała zręby polskiej państwowości.

Na czele organizacji stanęli ludzie cieszący się powszechnym szacunkiem. Pierwszym prezesem zarządu był inż. Adam Kaniowski, sekretarzem dr Wiktor Horodyski, skarbnikiem Lucjan Pełczyński. W skład Rady Nadzorczej Stowarzyszenia wchodzili: Stanisław Mostowski, Bronisław Szwarczyk, Roman Skalski, Stanisław Szramowicz i inni.

Dynamika działania zarządu była imponująca. W okresie pierwszych 11 lat działalności Spółdzielnia wybudowała i oddała do użytku swoim członkom trzy okazałe kamienice: przy ul. Narutowicza 71, Solnej 5 i Chopina 8. Każdy z tych budynków to osobny rozdział w historii lubelskiej architektury.

Budowę pierwszego budynku przy ul. Narutowicza 71 rozpoczęto w październiku 1925 r., a zakończono w grudniu 1927 r. Był to czas trudny gospodarczo – dom budowany był w okresie wysokich cen robocizny i materiałów budowlanych. Mimo to, powstał solidny gmach, który ma cztery piętra i mieścił 17 mieszkań. Całkowity koszt budowy wyniósł 523 691 zł. Kluczem do sukcesu był mecenat państwa: na 76 proc. kosztów budowy została przyznana pożyczka z BGK (Banku Gospodarstwa Krajowego), która była spłacana w ratach.

Kolejną inwestycją był budynek przy ul. Solnej 5. Prace rozpoczęto we wrześniu 1927 r., a zakończono w marcu 1930 r. Tutaj model finansowania był bardziej zdywersyfikowany. BGK przyznał kredyt na pokrycie 65 proc. kosztów budowy, natomiast członkowie wpłacali wkłady w wysokości 20 proc. ceny kosztorysowej. Ciekawostką jest mechanizm finansowania krzyżowego – resztę kosztów budowy sfinansowano z pieniędzy nabywców parcel na „Dziesiątej” pod Lublinem i w Rudzie Czechowskiej pod Puławami. Dzięki temu ogólny koszt budowy, wynoszący 429 108 zł, został pokryty sprawnie, a budynek stał się ozdobą ulicy.

Działalność Spółdzielni wykraczała daleko poza wznoszenie kamienic czynszowych. Organizacja wpisała się w popularną wówczas ideę "miast-ogrodów". Zakupiła z majątku państwowego „Dziesiąta” (włączonego później do miasta) 116 parcel budowlanych o ogólnej powierzchni 17 ha 2 940 m2 za cenę 65 000 zł. Teren ten podzielono na parcele o powierzchni od 1 300 do 2 000 m2 i przydzielono członkom. Dzięki temu powstała dzielnica willowa, gdzie pobudowano szereg domków jednorodzinnych przy pomocy kredytów z Państwowego Funduszu Budowlanego i z funduszów własnych członków spółdzielni. Dziś Dziesiąta to jedna z najbardziej zielonych dzielnic Lublina.

Zadbano także o wypoczynek. Spółdzielnia kupiła również z państwowego majątku Ruda Czechowska pod Puławami 33 parcele o powierzchni od 1 500 do 2 000 m2 na letniskową kolonię urzędniczą, które przydzielono członkom. Było to odzwierciedleniem stylu życia przedwojennej inteligencji, która ceniła kontakt z naturą. Działki te zostały zabudowane z funduszów własnych zainteresowanych członków. Jak wynika z powyższego, działalność spółdzielni nie ograniczała się tylko do budowy domów mieszkalnych, ale kreowała cały styl życia swoich członków.

Najbardziej dramatyczne losy wiążą się z trzecią kamienicą. Budowę domu przy ul. Chopina 8 rozpoczęto w maju 1930 r., w samym środku Wielkiego Kryzysu. Skutki załamania gospodarczego były bolesne – do lipca 1931 r. wybudowano tylko parter z powodu braku środków finansowych. Inwestycja stanęła pod znakiem zapytania.

Jednak determinacja zarządu zwyciężyła. W sierpniu 1932 r. wznowiono budowę, którą zakończono całkowicie w sierpniu 1933 r. Powstał luksusowy, modernistyczny gmach. Ogólny koszt budowy wyniósł 611 600 zł, co czyniło go najdroższą z dotychczasowych inwestycji. Ponownie z pomocą przyszedł BGK, który przyznał kredyt w wysokości 440 000 zł, czyli 72 proc. kosztów budowy. Wzniesiono czteropiętrowy budynek z 25 mieszkaniami, który przez lata był wizytówką nowoczesnego Lublina

Wybuch II wojny światowej i późniejsza zmiana ustroju zahamowały rozwój niezależnej spółdzielczości. Następne budynki budowane były dopiero od 1960 r., już w nowej rzeczywistości PRL, wpisując się w plany gospodarki centralnej. Mimo to, Spółdzielnia zachowała swój elitarny, śródmiejski charakter. Prawie wszystkie budynki Spółdzielni znajdują się w śródmieściu Lublina, co do dziś stanowi o ich unikalnej wartości.

Przez dekady serce organizacji biło w jednym miejscu. Początkowo spółdzielnia miała swoją siedzibę w historycznym budynku przy ul. Chopina 8. Wraz z nowym milenium nadeszły zmiany – od 2000 r. biuro Spółdzielni mieści się przy ul. Granicznej 23 w Lublinie.

W 2000 r. Spółdzielnia obchodziła jubileusz 75-lecia swojej działalności. Był to moment podsumowań i uhonorowania tych, którzy pracowali na rzecz wspólnoty. Z tej okazji odznaczono odznaką „Zasłużony Działacz Ruchu Spółdzielczego” 14 członków Spółdzielni. Uznanie przyszło także z góry – w dniu 30 maja 2000 r. Spółdzielnia nasza została także odznaczona przez Krajową Radę Spółdzielczą odznaką „Zasługi dla Spółdzielczości”.

Ostatni budynek oddany był do użytku w 2000 r. Data ta wyznacza koniec ery inwestycyjnej. Od tego czasu Spółdzielnia, z uwagi na brak placów pod budowę w ścisłym śródmieściu Lublina, zajmuje się jedynie administrowaniem wybudowanych do tej pory budynków. Dziś jej rola polega na dbałości o obecne zasoby mieszkaniowe, które stanowią nie tylko majątek członków, ale są też żywym pomnikiem historii lubelskiej architektury i samorządności.